newydd sbon

Heno yma, Tachwedd 11 dangoswyd y ffilm ddogfennol Blast! yn Narlithfa Julian Hodge, Prifysgol Caerdydd. Mae enw’r ffilm yn deillio o Balloon-borne, Large-Aperture, Submillimeter Telescope (BLAST).

Gall y sbectrwm electromagneteg gael ei rannu mewn i fathau o ymbelydredd. Un o rhain yw’r submillimeter (ismilimedr yn y Gymraeg?). Mae rhwng y math isgoch sy’n gwneud i chi deimlo gwres heb ei weld, a meicrodonnau sy’n coginio eich bwyd ac yn angenrheidiol i ffonau symudol. Enw arall ar submillimeter yw’r amrediad TeraHertz gan fod yr ymbelydredd amlder 0.3 a 3THz.

Ond pam yr amrediad yma? Mae’r math yma o ymbelydredd i’w ffeindio ynghanol llwch gofodol sydd rhwng 10-20K (-263 i -253 gradd celsiws) o dymheredd. Mae’r rhanfwyaf o’r llwch ma wedi creu galaethau sydd ymhell iawn o’n byd ni. Nid yw’r ymbelydredd ma’n weledol i lygad dyn, ond gall offer penodol ei weld. Mae’r llygad dynol wedi ei addasu i weld ymbelydredd optegol.

Beth sy’n gwneud y math yma o ymbelydredd hyd yn oed fwy diddorol yw ei fod yn teithio gyda cyflymder penodol. Felly os yw galaeth neu llwch sy’n allyrru ymbelydredd submillimeter a gyda pellter o 10 blwyddyn golau i ffwrdd, yr ydym yn gallu gweld y galaeth neu’r llwch 10 mlynydd yn ôl. Yn yr un modd mae golau o’r haul yn cymryd 8 munud i gyrraedd y ddaear; mae’r delwedd yr ydym yn ei weld o’r haul 8 munud yn hwyr. Felly mae’n bosib edrych yn ôl mewn amser. (Peidiwch byth ag edrych ar yr haul yn uniongyrchol!)

Yn ôl at y ffilm: mae’n dangos antur criw o ffisegwyr wedi ei arwain gan Mark Devlin - nifer ohonynt o Brifysgol Caerdydd - yn ceisio codi lloeren at drothwy gofod. Y rheswm fod angen gwneud hyn yw fod atmosffer y ddaear yn amsugno ymbelydredd submillimeter, gan wneud hi’n amhosib ei fesur ar y wyneb. Bydd y gost o rhoi lloeren mewn i’r gofod yn golygu miliynau o bres a blynyddoedd o aros. Y dull maent yn ei ddefnyddio i godi’r lloeren yw balwn mawr! Mae’r ceisiad gyntaf yn diweddu’n drist; er iddynt gasglu gwybodaeth, mae lens y lloeren yn torri wrth iddi ddychwelyd i ddaear. Hyn ar ôl taith llwyddiannus o Sweden i Ganada.

Rywsut neu gilydd, mae lens newydd a lloeren newydd yn cael ei hadeiladu sydd ddim mor frau gan arwain y tîm o wyddonwyr at Antartica. Y tro hyn mae pethau’n edrych yn fwy ddisglair ond mae’r bocs sy’n cadw’r data yn mynd ar goll ryw 120 milltir o safle glanio gwreiddiol y lloeren a hyn ar gyfandir fflat gwyn dinodwedd.

Wedi chwilio mawr, maent yn dod o hyd i’r bocs ac yn casglu’r data sydd wedi ei gofnodi. Mae’r hyn sydd wedi ei gofnodi’n anhygoel! Mi wnaeth Telesgôp Gofod Hubble ddarganfod galaethau nad oedd pobol erioed wedi ei gweld drwy ddefnyddio offer sydd yn syml, yn gamera gyda long exposure hir, gan gofnodi ffynonellau golau gwan. Rŵan mae BLAST wedi cofnodi hyd yn oed mwy o galaethau trwy ‘weld’ y gofod mewn dull gwahanol. Credai’r gwyddonwyr fod ganddynt ddigon o wybodaeth yma i fod yn brysur am y 15 mlynedd nesaf. Be bynnag fydd canlyniad y gwaith mi fydd yn ymddangos ar Google Sky.

Gallwch ymweld a gwefan y ffilm a gweld cipolwg o’r ffilm:

BLAST

Uchod mae Mark Devlin (Prifysgol Pennsylvania), Enzo Pascale (Prifysgol Caerdydd) a Peter Hargrave (Prifysgol Caerdydd).

(O.N. Yr ydywf yn gwneud ymchwil i effeithiau ymbelydredd TeraHertz ar collagen un o ddeunyddiau craidd croen. Os oes gennych diddordeb clywed am hyn, gadewch sylw.)

Hwn ydi mwy neu lai y cwbwl wnewch chi glywed trwy gydol oratorio Vangelis, Mythodea - mae pob gair yn ddiystyr. Mae’n syndod sut fod rhywbeth mor pwerus a swynol yn gallu bod mor syml.

Yn nodweddol o waith Vangelis, mae’r oratorio yn swynol iawn, wedi ei beiriannu gyda harmonigau perffaith - byswn i’n tybio ei fod yn fathemategydd da wrth iddo allu adeiladu dilyniannau melys.

Ysgrifennodd Mythodea o fewn tua awr (!) gan ei berfformio’n gyntaf ym 1993. Ni wnaeth gael ei gyhoeddi ond cadwodd gopi sain i’w hun. Gyrrodd un at Sony yn ogystal, ond ni wnaeth y cwmni wrando ar y darn yma o waith bron i 8 mlynedd yn ddiweddarach. Mewn ryw cyd-ddigwyddiad yr oedd NASA yn cynllunio i yrru peirianwaith i Fawrth i’w astudio. Defnyddiwyd yr oratorio i hyrwyddo lawnsiad prosiect NASA yn 2001, gydag unrhyw ennillion yn mynd at achos elusennol.

Dyma fideo un o’r perfformiadau yn y cyngerdd:

Sut fath o brofiad sydd gennych gyda gwyddoniaeth? Be am eich gwersi ffiseg yn yr ysgol? Arteithiol? Yn anffodus ni allaf dileu atgofion hunllefus na’ch gwneud i fwynhau gwyddoniaeth, ond dyma rhywbeth i’ch cefngoi drwy derbyn eich gorffennol.

Gyda llawer o waith caled mae unigolyn wedi creu gwerslyfr ffiseg - Motion Mountain - sydd am ddim i’w lawrlwytho. O be fedrai weld mae’n gynnyrch o safon uchel sydd, yn wahanol i lawer iawn o werslyfrau ffiseg, yn tynnu llawer ar ddull mwy cymdeithasol o gyfleu ffeithiau. Yn lle ffeithiau plaen mae dyfyniadau ac eglurhâd gan bobol enwog sydd yn enwog am eu cyfraniad at feysydd eraill.

Motion Mountain

Gwefan defnyddiol iawn sydd mymryn yn debyg i last.fm ond gydag egwyddor gwahanol yw Hype Machine. Yn hytrach na creu cymuned sydd wedi ei seilio ar batrymau gwrando a diddordebau cerddorol, mae’n gymuned sydd wedi ei greu drwy gasglu cofnodion blogiau a dolennau at ffeiliau cerddorol sydd ynghlwm etc.

Mae’n rywfath o Technorati ar gyfer cerddoriaeth yn unig, ond gan fod pobol yn ysgrifennu am bob math o gerddoriaeth, yn lle artistiaid heb label, mae cynnwys da i’w gael. Y peth gorau amdano yw ei fod yn echdynnu unrhyw ddolennau at ffeiliau MP3 ac yn eu darlledu drwy chwaraewr sydd ar y wefan. Gellir, ar ôl mewngofnodi/cofrestru, dangos eich cariad at unrhyw gân gan bwyso ar y galon wrth ei hymyl. Gan fod pob math o ffeiliau MP3 yn cael eu uwchlwytho, mae’n bosib cael gafael ar gerddoriaeth sydd yn dal hawlfraint. Dwi wedi llwyddo i wrando ar ganeuon neu gymysgiadau o ganeuon wedi iddynt gael eu tynnu am fod blog yn rhannu ffeiliau â hawlfraint.

Daethais o hyd i’r wefan drwy’r blog ardderchog Different is Dangerous, sydd yr wythnos yma wedi cael ei dynnu’n rhidans gan orchmynion awdurdodol at Blogger, i ddileu’r cynnwys oherwydd defnydd hawlfreintiedig heb ganiatâd.

Hype Machine

Gyda’r holl cynnwrf Twitter - dwi arno hefyd ond byth yn ei ddefnyddio - dyma wefan i chi, sy’n arddangos a hidlo’r cynnwys diweddaraf yn ôl cariad, casineb, meddwl, cred, teimlo a dymuno. Mae wedi ei ddylunio’n dda hefyd.

Twistori

Syniad gwefan yr ydwyf yn ei licio’n fawr yw Dear God. Gwefan sydd ddim yn perthyn i’r un grefydd, ond sy’n arddangos gweddiau pobol. Yn ôl sôn mae gweddio at ryw fod oruwchnaturiol gydag effaith seicolegol bositif ar berson.

Mae’r gweddïau ynghylch pob math o faterion bywyd gan gynnwys marwolaeth a diolchgarwch. Un o’r pethau sydd yn gwneud y gwefan yn atyniadol yw y lluniau lliwgar sydd ynghlwm â’r gweddïau.

Dwi’n cael teimlad brawychus wrth eu darllen yn y moddau positif a negyddol.

O be dwi’n gallu gweld, mae S4C i’w weld yn ariannu ‘idents’ newydd yn barod. Oes wir eu hangen ar ôl cael ail-ddyluniad llwyr yn reit ddiweddar? Y cwmni sydd y tu ôl i nhw yw MiniVegas, sy’n hanu o Lundain.

Yn anffodus, dwi heb ddim i’w ddangos eto.

Apple Genius. Be dio? Wel ryw technoleg sydd yn rhan o iTunes bellach. Fedrwch chi ddewis un cân, clicio ar “Genius” a mi wneith y meddalwedd ei wirio yn erbyn cronfa-ddata siop iTunes, a chreu rhestr chwarae o ganeuon sy’n debyg ac yn bodoli yn eich llyfrgell.

Dewisiais Duke - So In Love With You (Wideboys Remix) a chael detholiad sy’n cynnwys y pum canlynol:

• Inaya Day - Nasty Girl
• Michael Gray - Borderline
• Kristine Blond - Love Shy (SBS 10 Years On Remix)
• Armand van Helden - Je T’Aime
• DJ Pied Piper & The Masters of Ceremonies - Do You Really Like It

Mae diddorol sut mae’n gweithio. Byswn i’n licio gweld yr algorithm tu ôl iddi.

Y diwrnod o’r blaen yr oedd fy ffrind yn hymian ryw dôn. Gan fy mod yn wrandawr o gerddoriaeth dawns yr oeddwn yn adnabod hi. Ai no corrida gan Uniting Nations (Quincy Jones wnaeth y gân wreiddiol). Rhaid cyfaddef, mae hi’n dôn cofiadwy iawn! Er hwn, mae’r gân yn un gwirion gan fod ai no corrida yn gyfieithiad bratiog o’r Sbaeneg am “o na, ymladd teirw”.

Isod, mae’r blogiwr o Tokyo wedi ffilmio’i hun yn dawnsio mewn gwsig Stormtrooper Star Wars, i gerddoriaeth Ai no Corrida. Y blogiwr yw Danny Choo, mab y crudd enwog ac unigryw Jimmy Choo.

Wrach dwi’n dal ateb Cymru i’r ffilm uchod!

Y Guto y cyfeiriaf at yw Guto Nyth Brân, y Cymro sy’n enwog am redeg. Cofnod Wikipedia yma.

Y rheswm y cyfeiriaf atow yw’r gwefan yma Map My Run, sef gwefan sy’n mapio a chyfrifo eich pellterau rhedeg. Mae hefyd yn awgrymu llwybrau sy’n gyfeillgar i’r rhedwr ac yn rhoi’r dewis i chi gadw’r wybodaeth ar y gwefan.

Yn anffodus i Guto Nyth Brân nid oedd y gwefan ar gael ryw 300 mlynedd yn ôl.