Dathliadau Dwynwen a Burns

Yn ol ystadegau cofnodi ymwelwyr i’r blog hwn, yr oedd Gwresfap o’r Gymraeg ar Twitter yn reit boblogaidd. Felly dyma ddatblygiad ar yr un gwreiddiol. Casgliad o ddata o ble yr oedd pobl yn son am Santes Dwynwen neu Noson Burns, ill dau yn cael eu dathlu Ionawr 25, ar Twitter. Trwy ddefnyddio rhaglen sgriptio Python, fe wnes i chwiliad o drydar sy’n son am unai Santes Dwynwen, Dwynwen, #stdwynwen neu Burns Night, #burnsnight ac yn y blaen. Ar ol cael y wybodaeth hwn, wedyn edrych ar y lleoliad a roddwyd ar broffil y defnyddiwr. Dyma’r canlyniadau. Pa un yw Santes Dwynwen a pha un yw Noson Burns?

Dwynwen Burns

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Gwresfap o’r Gymraeg ar Twitter

Map wedi ei greu gyda data Kevin Scannel, Athro ym Mhrifysgol Saint Louis, map OpenStreetMap a chod agored Leaflet a Heatmap.





Mae Kevin Scannel, ryw ffordd neu’i gilydd, wedi creu set o ddata sy’n cynnwys meysydd hydred, lledred a’r nifer o drydar. Petai’r wybodaeth a gasglwyd yn absoliwt, annhebyg iawn bydd mwy nag un trydar efo’r union werthoedd o hydred a lledred. Beth sy’n debygol o ddigwydd yw bod trydar o fewn un ardal (er enghraifft o fewn pum milltir i ganolbwynt Caerdydd), yn cael eu grwpio yn ôl hydred a lledred y canolbwynt hynny. Rhaid cofio na sampl yw hyn, ac anodd iawn bydd mapio pob un trydar posib. Nid pawb sy’n dewis cyhoeddi eu lleoliad beth bynnag. Yn ogystal â hyn, mae mater preifatrwydd, ble gall siaradwyr Cymraeg eu lleoli i’w tai eu hunain.

Gan ddefnyddio Heatmap.js, mae’n bosib creu graddfa lliw sy’n ddibynnol ar y nifer o drydar. Bydd hyn wedyn yn creu un haen gyda nifer o gylchoedd o liwiau gwahanol sy’n gorgyffwrdd. Gellir defnyddio Leaflet.js i roi haenau gwahanol ar ben ei gilydd. Mae Leaflet yn tynnu gwybodaeth map o OpenStreetMap, ac yn ei osod fel haen. Mae wedyn yn gosod haen Heatmap.js ar ei ben, gan roi y map gorffenedig. (Gellir ystyried OpenStreeMap fel map Wikipedia, ble mae’n bosib i bobl ychwanegu manylion eu hunain. Golyga hyn fod yr wybodaeth yn rhydd ac yn agored i bobl wneud be a fynnant.)

Posted in Uncategorized | 1 Response

Ffiseg cwantwm – pan fo dau yn un

Prin yw ysgrifau Cymraeg am wyddoniaeth, felly dyma’r cyntaf o nifer o loffion posib.

Ym maes ffiseg glasurol, mae dau gysyniad sylfaenol. Y naill yw’r cysyniad o ronyn; endid annibynnol gyda lleoliad penodol a momentwm sy’n symud yn unol â deddfau mudiant Newton. Y llall yw’r cysyniad o don electromagnetig. Endid ffisegol estynedig sydd gyda phresenoldeb ym mhob pwynt mewn gofod. Rhoddir y don gan feysydd trydanol a magnetig sy’n newid yn ôl deddfau electromagnetig Maxwell. Mae’r darlun a geir gan ffiseg glasurol yn un taclus. Deddfau mudiant gronynnau yn disgrifio deunyddiau, a deddfau electromagnetig yn disgrifio golau’r bydysawd.

Yn 1900, fe darfodd Max Planck ar y darlun taclus hwn. Cyhoeddodd ddamcaniaeth ar belydriad corff du. (Corff du yw deunydd perffaith damcaniaethol, sy’n amsugno ac yn allyrru unrhyw ymbelydredd trawol yn ddiamodol.) Rhoddodd Planck ddisgrifiad o’i arsylwadau ar belydriad corff du, drwy gymryd bod atomau yn amsugno ac allyrru pelydriad gydag egni cwanta arwahanol (pecyn o egni). Darganfuwyd bod egni’r cwanta (pecynnau) mewn cyfrannedd union ag amlder y don a allyrrwyd neu amsugnwyd gan yr atom, gan arwain at:

egni = cysonyn x amlder

Gelwir y cysonyn hwn yn Cysonyn Planck bellach.

Mae’r hyd a adnabyddir fel dau faes arwahanol, sef byd deunyddiau a byd golau, bellach yn gysylltiedig. Disgrifiadau bras yn unig o’r hyn a welwn yw dau gysyniad sylfaenol ffiseg glasurol. Oherwydd hyn, mae popeth yn ein byd yn rhannu nodweddion gronyn a thon o hyd, gan gynnwys darn o graig!

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Cymru o’r Orsaf Ofod Rhyngwladol

Rywsut neu’i gilydd mae llun y gofodwr o Ganada, Chris Hadfield, yn prysur gael ei ail-ddosbarthu ar y rhyngrwyd eto. Mae’r rheswm yn ddigon amlwg. Dyma gyfle priodol i’ch atgoffa o ddigwyddiad Diwrnod yng Nghymru Fydd, sy’n cael ei gynnal ddydd Sadwrn, Tachwedd 28ain 2015. Cliciwch yma am y rhaglen ac i brynu tocyn.

cymru_gofod

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Hen feddwl y Gymraeg

Ysgrifennodd Rhys Jones am ben-blwydd chwarter canrif rhaglen deledu Heno. Yn rhan o’r blogiad oedd fideo yn dangos tri chyflwynydd yn ein cyfarch. Atgoffodd hyn fi o’r fideoau eraill sydd ar gael ar YouTube,  clipiau o hen raglenni oddi ar S4C.

Soniwyd sawl gwaith dros y blynyddoedd nad oes digon o gynnwys cyfryngol Cymraeg da ar gael. O’r hyn fedra i weld, mae digon o gynnwys Cymraeg, ond yn anffodus nid yw’n cael ei greu’n ddigon aml. Os feddyliwch chi am gynnwys S4C, Radio Cymru, Papur Bro neu be bynnag arall dros y blynyddoedd, siŵr bod sawl peth yn eich taro fel rhywbeth o safon. Mae’r we yn rhoi cyfle i gasglu’r holl bethau da o’r blynyddoedd a fu yma ar y we, heb orfod gweitied fisoedd am y peth nesaf.

Y broblem gyda defnyddwyr Cymraeg y we, gan gynnwys fi, yw eu bod yn barod i dderbyn a defnyddio cynnwys, ond rywsut unai yn amharod neu heb y ddealltwriaeth i roi rhywbeth yn ôl. Gwelaf hyn fel rhywbeth sy’n deillio o arferion diwylliant poblogaidd Cymreig. Gall pobl cynnal diwylliant Cymraeg trwy fynd i wrando ar fandiau neu dalwrn ac yn y blaen, ond prin yw’r pethau hyn yn cael eu digido. Bosib nad oedd chwant digio’r fath hon o beth? Ar y llaw arall, mae pobl fel fy hun yn ddigon hapus dringo mynydd, neu gystadlu mewn camp arall, a dychwelyd am adref. Yn y naill achos, mae pobl yn treulio eu hamser yn gwneud pethau na fydd yn arwain at gynnwys ar-lein, er bod posib gwneud pethau diddorol. Mae’r achosion yr ydwyf wedi sôn amdanynt yn cyfeirio at gynnwys a wnaed o bethau cyfredol neu yn y dyfodol – ysgogi pobl i ystyried creu cynnwys yn arbennig i’r we.

Ar y llaw arall, mae achos gwahanol a ysbrydolwyd gan flogiad Ifan Morgan Jones, sef papurau bro. Er eu bod yn gronfa eithriadol o bwysig i haneswyr, mae’n siŵr bod cynnwys gwreiddiol da yn eu plith, ond nid ydynt wedi eu digido nac ar gael ar-lein. Buaswn yn dweud bod eu gwerth adloniant yn fwy pwysig na’r un hanesyddol.

Buaswn yn dweud yn y tymor byr bod digido cynnwys sydd eisoes wedi ei baratoi, yn fwy pwysig na chreu cynnwys o’r newydd. Gall greu sylfaen, dangos arfer da, ac ysbrydoli eraill ar beth yw cynnwys da, a be mae pobl yn ei fwynhau.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Peidiwch â chyffwrdd…

“Peidiwch â chyffwrdd â’r peiriannau, now sling your hooks or I’ll break your face.” Dyma beth ddywedodd Nessa wrth ddau lanc yn y rhaglen Gavin & Stacey. Heddiw ac yn fwyfwy yn y dyfodol, ni fydd angen cyffwrdd. Mae Google bellach eisiau ein helpu.

soli1

Ers blwyddyn neu ddau mae’r ddyfais LeapMotion ar gael (tua £40-50), yn cysylltu â’ch cyfrifiadur ac yn defnyddio mudiad eich dwylo yn yr awyr fel cyfarwyddiadau. Mae’r dechnoleg sy’n defnyddio tonnau isgoch (a all gael eu rhwystro’n hawdd) angen golwg clir i synhwyro lleoliad eich dwylo. Gellir chwifio eich dwylo fel mewnbwn i symud i’r chwith neu’r dde ac yn y blaen, sydd yn gweithio’n addawol iawn. Mae’n gweithio yn yr un modd a rheolyddion Nintendo Wii a Microsoft Kinect.

leapmotion

Yn yr wythnos olaf mae Google wedi cyhoeddi Project Soli, sydd yn defnyddio hen dechnoleg RADAR gyda thonnau radio. Rhan arbennig o’r dechnoleg yw’r gallu i synhwyro sawl plaen ar yr un pryd. Mae Soli’n well ar ddarganfod lleoliad pennau pob bys a gweddill eich dwylo. Gallaf geisio egluro mwy, ond mae’r fideo isod (Saesneg) gan y dylunwyr eu hunain yn gwneud y peth yn well. Mantais tonnau radio yw nad ydynt yn dioddef o ymyriant cymaint ag isgoch. Byddaf yn disgwyl gweld hyn mewn offer llawdriniaeth sydd angen sgiliau echddygol manwl i bwytho y tu mewn i gyrff, neu mewn pethau syml fel rheolyddion radio (llun uchod) neu switsys golau. Bosib bydd synhwyron fel hyn yn cael eu defnyddio i fonitro cleifion sâl a’u symudiadau.

Nid yw technolegau fel hyn am y gorau pob tro. Dwi dal yn gweld hi’n reit ddi-am yn defnyddio pethau fel Kindle, neu geisio ysgrifennu’n ddigidol ar sgrin gydag ysgrifbin. Mae’r corff rywsut yn ceisio profi neu dderbyn adborth. Bydd papur yn adlamu’n ôl, ar ôl lleihau gwasgedd ysgrifbin – hwn sydd yn bwysig, a ni ellir ei ail-greu’n ddigidol eto.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Electroneg argraffiedig

Roll-to-Roll-headphones-by-Maxime-Loiseau-photo-Samy-Rio_dezeen_468_2

Deuddydd yn ôl ar wefan Dezeen, ymddangosodd erthygl am glustffonau wedi eu creu’n rhannol gydag electroneg argraffiedig (uchod). Un maes sydd wedi hoelio sylw nifer yw potensial argraffu rholyn i rolyn (roll-to-roll, R2R) gyda chydrannau electronig. Pwnc ymchwil fy noethuriaeth oedd defnyddio deunyddiau arbennig i wneud celloedd solar, a all wedyn cael eu gwneud gyda thechnegau R2R (isod).

Risø-lam4_thumb

Er bod argraffu R2R yn faes gyffroes iawn, mae sawl problem dal i’w thrwsio. Y grŵp sydd fwyaf adnabyddus am eu gwaith gyda chelloedd solar R2R yw Prifysgol Dechnegol Denmarc (DTU). Maent wedi bod yn anfon celloedd solar yn y post, gyda chost y postio’n ddrytach na’r cell ei hun! Hyd yn hyn, prifysgolion a sefydliadau ymchwil eraill sydd wedi bod yn gwthio R2R, ond mae’r cyhoeddiad o glustffonau sy’n gweithio yn gam fawr ymlaen.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Canmlwyddiant Capel y Groes, Pen-y-cae

IMG_7423

Ryw peder mlynedd yn ôl addewais, fel rhan o ddiwrnod Pethau Bychain, i ddigido fy hen-daid yn adrodd hanes ei gapel lleol oddi ar tâp rîl-i-rîl. Gyda chymorth mawr a hael Dan Griffiths o Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru, yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth, llwyddais.

Hyd yn oed os nad yw’r pwnc yn eich diddori, i mi daw’r cynnwrf o adfer a digido hen dâp sydd wedi bod mewn cwpwrdd, a rhoi bywyd newydd. Dyma fy hen daid, felly ni chwrddais â fo.

Rhaid i mi nodi nad oeddwn yn siwr beth i’w ddisgwyl. Soniodd fy nhad bod recordiad, ble yn fyr rybudd fe ysgogwyd William Henry Jones i recordio’i hun yn adrodd hanes canmlwyddiant ei gapel yn lolfa’i dŷ. Yn ôl sôn y pethau pwysig yn ei fywyd oedd gwylio tîm pêl-droed Wrecsam bob wythnos, bywyd y capel a threfnu eisteddfodau yn gysylltiedig â’r capel. Ei swydd oedd Prif Weinyddwr Meddygol yr Amwythig. Yr oedd yn aml yn cystadlu yn yr eisteddfodau (yr oedd un ar Ionawr 1af pob blwyddyn) yn ogystal a’u trefnu a chasglu pres. Mae’n debyg bod y ysgrif hwn yn ddarn gystadleuol.

Wedi dipyn o oedi dyma hi’r recordiad o 10 Mehefin 1963. Unwaith eto rhaid pwysleisio na buasai hyn yn bosib oni bai am gymorth Archif Genedlaethol Sgrin a Sain Cymru, a Dan Griffiths.

Felly dyma’r recordiad ar SoundCloud, a PDF a ysgrifennodd a sy’n cael ei adrodd.

William Henry Jones yn adrodd ei hanes ar Ganmlwyddiant Capel y Groes, Pen-y-cae, Rhos Wrecsam.

Posted in Uncategorized | 1 Response

Wisgi Dylan Thomas

Gan ofni neidio ar bandwagon dathlun canmlwyddiant ers genedigaeth Dylan Thomas, oeddwn i’n meddwl bod hi’n reit cwl gweld bod Distyllfa Penderyn wedi creu wisgi newydd i ddathlu.

Tydw i ddim yn yfwr wisgi, ond mae’n frag sengl yn ôl gwefan Penderyn. Y peth sy’n f’atynu yw dyluniad y bocs a’r botel. Sylweddolais arno ar silff top tafarn lleol.

penderyn-dylan_thomas-wisgi

O.N. A yw Dylan Thomas wir yn haeddu’r fath sylw? Gallaf feddwl am eraill cystall os nad gwell.

Posted in Uncategorized | 1 Response

Jamie Jones

995647_10152741257918764_5431830652697048702_n

Yn ddiweddar mae Jamie Jones, a fagwyd yng Nghaernarfon, wedi bod yn cynnal noson Paradise yng nghlwb nos DC-10 yn Ibiza ar ddydd Iau. (Mae’n droellwr sy’n ymweld â digon o lefydd eraill hefyd.) Rhywsut mae wedi mynd ati i fod yn un o arweinydd genre deep house a blasau eraill, gyda cherddoriaeth â bas trwm, ac eraill mwy ysgafn sy’n cydfynd â machlud haul.

Paradise

Llun o tu mewn i DC-10

Pam sôn amdano? Yn fy marn i, mae’n dipyn o arloeswr, ond eto yn unigolyn sydd wedi dianc rhag sylw cyfryngau Cymru. Bosib gan nad yw’n rhan o’r brif ffrwd? Nid yw ei fath o gerddoriaeth yn debyg o gael ei chwarae ar Radio Wales na Radio Cymru, a buaswn ddim yn disgwyl ei weld yn 20-i-un Golwg chwaith.

Ond a yw’n ‘Gymro’ arall sydd wedi ffoi o Gymru ar y cyfle cyntaf? Mewn cyfweliad gyda Hunger TV, mae’n nodi nad oedd y sîn cerddorol lleol yng Nghaernarfon yn apelio ato gan fod ei gyfoedion yn gwrando ar Oasis a bandiau Cymraeg eu hiaith. Gan ei fod yn crybwyll y ffaith bod bandiau iaith Cymraeg ddim at ei ddant, cymaint ag yr oedd Oasis, mae rywsut yn beth pwysig. Mae’n awgrymu ei fod yn perthyn i Gymru, ond nid y Gymru prif-ffrwd. Oherwydd hynny, mae’n bwysig i ni feddiannu’r arloeswyr hyn a’u dathlu fel un ohonom ni.

Posted in Uncategorized | Leave a comment