Treiddiad y Gymraeg ym myd addysg

Gellir dadlau y cychwynodd addysg Gymraeg fodern gyda chyhoeddiad Y Gymraeg mewn Addysg a Bywyd yn 1927, gan ‘Y Weinyddiaeth Addysg’. Nid oes copi rhydd arlein i’w ganfod, ond mae cofnod ar Google Books. Llwyddais i ffeindio ailgyhoeddiad o 1953  yn llyfrgell Safle Normal Prifysgol Bangor, gyda’r map hwn o’r nifer o blant sy’n derbyn addysg Gymraeg yn yr ysgol gynradd.

Dosraniad plant yn derbyn addysg Gymraeg

Dosraniad plant yn derbyn addysg Gymraeg. (Gwreiddiol: 11.5MB)

Mae’r map yn dangos be y byddwn wedi ei ddisgwyl bryd hynny. Addysg Gymraeg mewn ysgolion, yn yr ardaloedd hynny sydd â chanran uchel o siaradwyr Cymraeg. Nid oedd gwybodaeth ar gael am ysgolion uwchradd na phrifysgolion, ond buaswn wedi disgwyl gweld dim patrwm tebyg i addysg gynradd.

Yn amlwg mae addysg uwchradd Cymraeg i’w gael yn y rhanfwyaf o Gymru heddiw, ac yn fwy fwy ym mhrifysgolion Cymru gyda sefydlu’r Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

Y patrwm yw twf mewn ‘addysg’, fel sydd wedi ei nodi yn y teitl. Ers y 1950au hyd heddiw, mae addysgu wedi bod yn cynyddu o oedran babanod, hyd gynradd, hyd uwchradd, a rŵan mewn prifysgolion. Y weithred ffurfiol o drosglwyddo gwybodaeth, gwaith sydd wedi ei wneud eisoes, at eraill, sydd wedi cynyddu o ran darpariaeth yn y Gymraeg,.

Y cam nesaf yw cynyddu defnydd o’r Gymraeg ym meysydd ymchwil. Mae hyn yn amlwg wedi bod yn digwydd eisoes mewn pynciau fel y Gymraeg a hanes, ond beth am beirianneg neu gwleidyddiaeth? Y broblem gyda defnyddio rhywbeth fel y nifer o ddoethuriaethau fel ffon fesur, yw bod ymchwil yn cael ei gynnal mewn maes arbenigol cul. I allu derbyn doethuriaeth, rhaid i’r ymgeisydd allu ffeinio unigolion arbenigol eraill i farcio’r gwaith. Cyfrwng Saesneg bydd hyn mwy na thebyg. Caiff doethuriaeth ei ennill ar sail y copi sy’n cael ei farcio, nid ar y gwaith na sut y’i cynhaliwyd.

Mewn gweldydd sydd â ieithoedd cadarn fel yr Almaen, gellir canfod yn aml tudalen agoriadol sydd â ‘Zusammenfassung’ ar y top. Yr arfer yw cyflwyno doethuriaeth Saesneg gyda chrynodebau neu ‘abstract’ yn yr Almaeneg yn gyntaf, a’r Saesneg yn ail. Mae hyn yn sicrhau bod rhan o waith arbennigol, er yn bitw, yn cael ei gyflwyno mewn cyd-destun Almaeneg. Yn ogystal a hyn, mae rhai prifysgolion, fel Prifysgol Melbourne yn Awstralia, yn nodi os yw doethuraeth am gael ei gyflwyno mewn iaith arall, rhaid cynnwys copi ryw 5,000 i 10,000 air sy’n crynhoi gwaith 80,000 o eiriau, yn y Saesneg.

Petai camau fel hyn yn cael ei gymryd yng Ngymru, nid yn unig y byddem yn ychwanegu at gorpws gyda geiriau arbenigol naturiol Gymraeg, ond gallem addysgu pobl gyda’r union wybodaeth a ddysgwyd yma yng Nghymru.

Dysgu ac addysgu, yng Nghymru.

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink. Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

7 Comments