Un o’r pethau y daethais ar ei draws yn ddiweddar oedd Cylch Emosiwn Plutchik ar wefan Swiss Miss. Mae’n dangos yr amrywiad o emosioynau a sut maent wedi eu cysylltu. Er bod seicolegwyr gyda diffiniad penodol o beth a olygir gan bob un, a hefyd y mwyafrif o bobl i ryw raddau, pan fo’r angen i berson lleyg roi diffiniad mae’n anodd! Yr oedd hyd yn oed gwirio’r diffiniadau gyda Geiriadur yr Academi yn rhoi yr un geiriau am fwy nag un emosiwn. Er enghraifft, terror, fear ac apprehension, oll yn cael eu disgrifio gan “ofn”. Wedi dweud hynny, mae’r holl faes yn un diddorol dros ben, sef sut yr ydym yn teimlo.

Dwi wedi ceisio creu cylch fy hun gydag enwau Cymraeg yr emosiynau a enwid uchod. Bydd clic ar y llun yn rhoi y fersiwn mwyaf.

Mae croeso i chi gynnig newidiadau neu hyd yn oed ymestyn y model gan geisio ychwanegu emosiynau eraill (oes eraill?).

I’r rhai sydd â diddordeb yr oedd y rhan fwyaf o’r trafod ynghylch yr asiantaeth newydd, yn ymwneud â’r logo. Sylw nifer oedd ei fod yn edrych fel logo Dad’s Army, a hyn yng nghyd-destun toriadau enfawr i gyllid ymchwil gwyddoniaeth y wlad; cyllid sy’n creu cymaint o fanteision a chyfoeth mwy yn y pendraw. Felly does neb yn disgwyl llawer gan yr asiantaeth. Gallwch weld y logo chwerthinllyd isod:

Wrth gwrs, peidiwch â disgwyl gair o Gymraeg yn agos at logo Prydeinig, Tydi o ddim yn ddigon cryno na thaclus…

Gan nodi ynghynt fydd yr asiantaeth Brydeinig yn gwneud fawr o ddim a heb gyllid i fod yn prynu rocedi ac offer drud arall, pam na all asiantaeth gofod i Gymru gael ei sefydlu? Byse fo’n syniad digon cŵl – corff breuddwydiol â gwreiddiau mewn ffuglen wyddonol o’r diwrnod pan fyddwn yn gwibdeithio o un seren i’r llall. Byswn i wedi dychmygu logo o ddraig yn pwyntio am ei fyny, a’i thafod yn creu ryw do, yn debyg i’r logo uchod. Os gall rhywun creu logo digon taclus, mi drïai mynd ati a chael sticeri wedi eu gwneud. Yn wahanol i’r logo uchod, bydd gair o Gymraeg yn agos at y logo hon.

Ym mha bynnag iaith y gwnaed neu y cyflwynir y darganfyddiad gwyddonol, mae enw unigryw a chynhenid yn yr un iaith. Enghreifftiau o hyn yw darganfyddiad yr elfen Twngsten sydd â’r symbol W o’i enw Almaeneg Wolfram, neu’r enw Betalgeuse am seren sy’n golygu “yr un canol” yn Arabeg.

Am gyfnod cafodd darganfyddiadau gwyddonol eu cyflwyno trwy Ladin, fel gwaith Isaac Newton ar galcwlws; bellach Saesneg yw’r iaith ddetholedig, yn enwedig yn y byd gorllewinol. Gwledydd sy’n gwneud fel y mynnant yw’r Almaen a Siapan, a rwan yn fwyfwy Tsieina. Rywsut mae pobloedd y byd wedi eu cyflyru i dderbyn mai Saesneg yw unig gyfrwng gwyddoniaeth, er bod hyn yn bell o fod yn wir. Ar wahân i’r geiriau unigryw sy’n deillio o’r iaith mae gwaith yn cael ei gyflwyno ynddi, ble mae’r Gymraeg yn dibynnu ar wyddonwyr i gyflwyno gwaith gwreiddiol yn yr iaith, mae wrth gwrs trosiadau.

Oherwydd bod nifer yn derbyn Saesneg fel cyfrwng iaith gwyddoniaeth, anodd yw dod ar draws geiriau gwyddonol Cymraeg yn niwylliant poblogaidd, gydag unrhyw gof o ddyddiau gwersi gwyddoniaeth TGAU i nifer. O safon uwch ymlaen, Saesneg bydd cyfrwng dysgu i’r mwyafrif.

Mewn dull o geisio cynorthwyo pobol i ddod yn gyfarwydd â geiriau gwyddonol Cymraeg, a hyd yn oed ychwanegu at ein gwybodyddion, yr ydwyf wedi creu ryw eiriadur arlein. Mae’n bell o fod yn gyflawn neu yn syniad newydd, ond yr hyn sydd yn wahanol amdano yw’r gallu i chwilio’n gyflym a hynny gyda rhan o allweddair. Felly os gyflenwch ‘wyd’ cewch ganlyniadau sy’n cynnwys arwyddnod a dilysrwydd. Bydd y dudalen yn chwilio trwy gronfa ddata wedi tair llythyren. Rhowch dro arni, ac awgrymwch unrhyw welliannau yn sylwadau’r cofnod hwn.

Termau Gwyddoniaeth

Gall y math o belydrau roi syniad o’r hyn sy’n eu hallyrru; daw pelydrau-X o sêr gryno, sêr niwtron a thyllau duon. Pelydrau gama o ffrwydriadau mwyaf grymus natur, ym mhellteroedd y bydysawd, ble mae uwchnofa’n creu twll du ac yn troi’n hypernofa.

Y rhan orau o’r gwefan? Mae ar gael yn y Gymraeg. Ymddangosa’n y Gymraeg os yw iaith eich porwr wedi ei osod i’r Gymraeg, neu fedrwch ddewis iaith ar y gwefan ei hun.

Y dull hawsaf i nifer o bobol y DU ar wahân i reoli ymborth yn llym, yw mesur lefelau siwgr gyda diferyn o waed. Ers tipyn mae teclynnau ar gael i fesur y lefelau a hyn yn unig. Dyfais newydd yw’r Contour USB gan Bayer. Datblygiad yw hwn o’r hyn sydd ar gael yn barod sydd yn cynnig cymaint mwy o reolaeth ynghyd a meddalwedd cyfrifiadur. Yr ychwanegiad pwysig gyda’r Contour yw’r gallu i gadw dyddiadur a chofnodi eich arferion o ddydd i ddydd, gyda diferyn bach o waed.

Gadawa hyn i bobl weld sut mae rhai bwydydd yn effeithio ar eu lefelau siwgr yn wahanol i eraill, a’u cynorthwyo i ddewis pa fwydydd sydd orau am eu gweithgarwch. Gellir fyny-lwytho’r wybodaeth i gyd a chadw dyddiadur cyflawn o’ch ymarferion.

Mewn cyd-destun Cymraeg does dim i’w weld yn rhwystro’r ddyfais yma rhag cael y rhyngwyneb yn yr iaith. Mae i’w weld ar gael mewn sawl iaith wahanol yn barod, sy’n rhoi cyfle i’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol mynnu’r Gymraeg os ydynt am ddod i gytundeb a’u prynu.

I’r tasgau ble nad yw cyfrifiadur cyffredin yn ddigonol, mae uwch-gyfrifiaduron. Fel rheol bydd uwch-gyfrifiadur angen llawer o le (ystafell fawr neu adeilad cyfan), cyflenwad mawr o drydan a phobl gyda sgiliau cyfrifiaduro lefel academaidd. (Mae IBM yn rhagori yn y maes yma.) Y pethau sydd angen cymaint o bŵer cyfrifiaduro yw prosiectau gwyddonol. Prosiectau sy’n ceisio datrys penblethau mathemateg a gwyddorau bywyd, fel canfod rhifau cysefin enfawr neu wellhad i gancr. Caiff lawer o amser ei dreulio wrth redeg modelau sy’n ceisio rhoi atebion, felly mae system o redeg un set o brosesau cyn i’r nesaf gychwyn ddim digon da.

Nid yw mynediad at uwch-gyfrifiadur yn gyfleus nac yn rhad, felly mae moddion eraill ar gael. Un o rain yw’r dull o gyfrifiaduro paralel, ble caiff sawl proses ei redeg ar y cyd. Er bod uwch-gyfrifiaduron yn cyfrifiaduro’n baralel, mae oll yn digwydd ar un peiriant. Trwy ddefnyddio dull gwahanol, gall prosiect gwyddonol cael ei rannu’n sawl darn a’i ddosrannu ar hyd nifer o gyfrifiaduron. Nod BOINC yw rhoi porth i brosiectau gwyddonol defnyddio caledwedd eich cyfrifiadur tra eu bod yn segur. Gall eich cyfrifiadur fod yn rhedeg meddalwedd i ganfod gwendid yn y firws HIV, tra eich bod yn gwneud paned. Cwbl sydd angen ei wneud yw lawr lwytho BOINC ac ‘atodi at brosiect‘, ble byddwch yn derbyn ffeiliau i’w prosesu a fydd wedyn yn cael eu gyrru’n ôl. Bydd hyn oll yn digwydd yn awtomatig.

Rhowch dro arni!